به عقیده دانشمندان ویروسهای آنفلوآنزا ابتدا در بدن حیوانات بودهاند (آنفلوآنزای حیوانات و بهخصوص آنفلوآنزای پرندگان( و در طی سالها و قرنهای متوالی کمکم به بدن انسانها منتقل شدهاند. لذا از زمانی که وارد بدن انسان میشوند به نام ویروسهای انسانی نامیده میشوند (آنفلوآنزای انسانی). ویروسهای آنفلوآنزادارای توانایی ایجاد تغییرات مختلف در خود هستند. گاهی این تغییرات کوچک بوده و معمولاً هر ۱ تا ۳ سال این اتفاق روی میدهد و منجر به ایجاد طغیانهای کوچک و همهگیریهای محدود در جامعه میگردد اما در مواردی تغییرات به وجود آمده در ویروس آنفلوآنزا تغییرات عمده است که به طور متوسط هر ۱۰ تا ۳۰ سال طول میکشد و منجر به بروز همهگیریهای بزرگ و جهانگیری میشود( آنفلوآنزای پاندمی یا آنفلوآنزای جهانگیر).
در هر دو حالت ( تغییرات کوچک و تغییرات بزرگ در ویروس آنفلوآنزا) سیستم ایمنی بدن انسان با توجه به این که با ویروس جدید آشنا نیست، توانایی لازم برای مقابله با ویروس را نداشته و دچار بیماری میگردد و طیفی از حالت خفیف تا شدید بیماری تظاهر خواهد کرد به همین دلیل است که واکسن آنفلوآنزا هر ساله براساس گونههای مختلف شایع آنفلوآنزادر دنیا ساخته میشود و نیاز است واکسیناسیون برای گروههای حساس و پرخطر، سالیانه تکرار شود.
آنفلوآنزاعلاوه بر انسان در گونههای مختلف پرندگان و بسیاری از پستانداران از جمله اسب، خوک و گربهسانان مشاهده میشود ولی به دلیل امکان پرواز در پرندگان و تنوع ویروس آنفلوآنزای مشاهده شده در پرندگان و خطر انتقال آن به انسان و اثبات بروز پاندمیهای قبلی با منشأ این ویروسها، آنفلوآنزای پرندگان دارای اهمیت خاص است.
آنفلوآنزا یک بیماری ویروسی
آنفلوآنزا یک بیماری ویروسی حاد دستگاه تنفسی است که توسط ویروسهای آنفلوآنزا ( که در گروه ویروسهای سرمادوست قرار دارند یا به عبارتی در ماهها و فصول سرد شایعتر هستند ) ایجاد شده و سبب آلودگی بینی، گلو و ریهها میگردد.
تاکنون سه گونه ویروس آنفلوآنزا شامل انواع «A.B.C» شناخته شده است ویروس نوع« A » توانایی ایجاد بیماری را در انسان و حیوانات دارد و دو نوع دیگر فقط در انسان بیماریزا هستند.
بیماری آنفلوآنزا به طور عمده از فرد به فرد دیگر توسط ریز قطرات آلوده، منتقل شده و در افراد مختلف ممکن است از سایر بیماریهای تنفسی دستگاه تنفس، قابل تشخیص نباشد. اشکال بیماری متفاوت بوده و از نشانههای تنفسی تا نشانههای گوارشی متفاوت است.
ویروسهای آنفلوآنزا دائماً در حال تغییر هستند. این ویروسها هر ساله سبب بیماری، بستری شدن و مرگ انسانها میشوند. این بیماری در کودکان، سالمندان، زنان باردار، افراد دارای بیماری مزمن، افراد دارای بیماری زمینهای، افرادی که به مدت طولانی خدمات مراقبتی و درمانی دریافت میکنند، با شدت، عوارض و مرگ و میر بیشتری همراه هستند.
از سوی دیگر تجمعات انسانی در محلهایی از قبیل: مدارس، خوابگاهها، مراکز خرید و... نسبت به طغیان بیماریهای تنفسی آسیبپذیر هستند و در چنین مواردی بیماریهایی از قبیل آنفلوآنزا میتوانند به سرعت گسترش و انتشار یابند. اهمیت بیماری آنفلوآنزا در سرعت انتشار همهگیری، وسعت و تعداد مبتلایان و شدت عوارض آن است. از سوی دیگر در انسان بیماریهای تنفسی میتوانند به وسیله بسیاری از عوامل بیماریزا از جمله باکتریها و ویروسها ایجاد شوند همچنین بیماریهای تنفسی غیرواگیر از قبیل آسم و بیماریهای ریوی به وسیله بیماریهای واگیر، تنفسی تشدید میشوند. بسیاری از عوامل بیماریزایی که باعث بیماری تنفسی میشوند از طریق ریز قطرات تنفسی به وسیله عطسه و سرفه از فردی به فرد دیگر انتقال مییابند.
علائم و نشانه ها
ناخوشی ناشی از آنفلوآنزا میتواند از حالت خفیف تا بسیار شدید متغیر باشد. علائم بیماری آنفلوآنزای انسانی یا آنفلوآنزای فصلی انسانی شامل تب، سرفه، ناراحتی گلو، عطسه، آبریزش یا گرفتگی بینی، درد بدن، سردرد، لرز، خستگی و در مواردی استفراغ و اسهال است.
بیماری آنفلوآنزای بدون عارضه به طور کلی یک بیماری خود محدوده شونده است یعنی بهبودی به سرعت ایجاد میشود اما بسیاری از بیماران کاهش قوای جسمانی یا انرژی را برای یک هفته یا بیشتر دارند.
راه انتقال و انتشار بیماری
اعتقاد بر این است که ویروسهای آنفلوآنزا به طور عمده از طریق هوا به وسیله ریز قطرات آلوده ایجاد شده در طی سرفه، عطسه یا صحبت کردن گسترش و انتشار مییابند. در انتقال مستقیم این ریز قطرات میتوانند به دهان یا بینی سایر افرادی که در نزدیکی فرد مبتلا قرار دارند منتقل شوند. در انتقال غیرمستقیم، انتشار و انتقال بیماری به افراد، با لمس کردن اشیایی است که به ویروس آنفلوآنزا آلوده شدهاند و به دنبال آن تماس دست آلوده با دهان، چشم و بینی است. همچنین تماس با حیوانات و به خصوص پرندگان آلوده یا بیمار و یا تماس با لاشه حیوانات آلوده میتواند باعث انتقال بیماری شود. طول عمر ویروس در محیط متغیر بوده و معمولاً بین ۴ تا ۷۲ ساعت بر روی سطوح زنده میماند (بسته) به مناسب بودن شرایط محیطی این ویروس در محیط آبی مناسب تا ۳۰ روز و در فضولات و کود آلوده تا ۳ ماه زنده میماند.
افراد مبتلا به بیماری آنفلوآنزا میتوانند به وسیله ترشح ویروس از یک روز قبل از شروع ناخوشی و ۵ تا ۷ روز بعد از بیماری سایر افراد را آلوده نمایند. کودکان و سایر افراد آلوده و بیمار که سیستم ایمنی آنها ضعیف است میتوانند ویروس را به مدت بیشتری ترشح نمایند و تا بعد از گذشت ۵ تا ۷ روز از شروع بیماری به خصوص اگر هنوز دارای علائم باشند، آلودهکننده باشند. این زمان در کودکان میتواند بین ۱۴ تا ۲۱ روز طول میکشد.
راهنمای خود مراقبتی برای بیماران
- تغذیه مناسب و کافی داشته باشید: تغذیه مناسب و کافی باعث تقویت سیستم ایمنی بدن میگردد. از سوی دیگر در هنگام بیماری، میزان سوخت و ساز بدن افزایش مییابد.
- استراحت و خواب کافی داشته باشید.
- کاهش و قطع مصرف سیگار، الکل و سایر مواد دخانی از جمله قلیان.
.jpg)
4. مراجعه فوری به پزشک در صورت بروز علائم بیماری یا احساس ناخوشی:
- علائم هشدار دهنده در کودکان:
- تنفس سریع یا سختی در نفس کشیدن
- تغییر رنگ پوست آبی رنگ شدن
- عدم نوشیدن مایعات کافی
- بیدار نشدن یا عدم برقراری ارتباط با دیگران
- تحریک پذیری و عدم آرامش
- بهبودی از علائم آنفلوآنزاو برگشت مجدد علائم
- وجود تب به همراه بثورات و لکه های جلدی
- علائم هشدار دهنده در بزرگسالان:
- دشواری تنفس یا تنفس کوتاه
- درد یا احساس فشار در سینه یا شکم
- گیجی ناگهانی
- عدم هوشیاری یا استفراغ شدید یا دائم
ادامه دارد......
منبع:
راهنمای خودمراقبتی خانواده 3 (سبک زندگی سالم)، دکتر محمدکیاسالار، 1399
