عزت نفس یکی از مهمترین بخشهای خودآگاهی است که میتواند مانند سپری قوی، از افراد در مقابل آسیبهای روانی و اجتماعی دفاع کند. منظور از عزت نفس، احساس ارزشمند بودن است. هرچه انسانها برای خود، ارزش و احترام بیشتری قائل باشند، کمتر در معرض آسیبها قرار میگیرند. دختری که داشتن دوست از جنس مخالف یا جذابیت و پسری که استفاده از مواد مخدر یا شجاعت کاذب را نشانهی ارزش یک انسان میداند، تمایل به انجام رفتارهای پرخطر دارد و در معرض آنها قرار میگیرد. عدهای به اشتباه تصور میکنند که اگر صفت یا ویژگی خاصی داشته باشند، ارزشمند و محترم بوده و در غیر اینصورت بیارزش و حقیر هستند.
ما در ادامه قصد داریم تا راههای کسب شخصیت مطلوب و ارتقای عزت نفس را بیان کنیم.
ارزش ذاتی انسان وابسته به هیچ چیز نیست. یعنی انسان، فقط به دلیل انسان بودن، ارزشمند و محترم است. معمولاً افرادی که تصور میکنند انسان بهصورت مشروط و به شرط دارا بودن صفات و امتیازات خاصی محترم است، به یک یا چند ملاک زیر اهمیت میدهند:
- پول، ثروت، ملک، مستغلات و..؛
- زیبایی، جذابیت، اندام متناسب و..؛
- مدرک تحصیلی، تحصیلات بالا، رشته خاص و..؛
- شهرت، مقام، موقعیت و..؛
- قدرت، شجاعت، جسارت و..؛
- اصل و نسب و..؛
نکته مهم آن است که اگر چه هیچ یک از ویژگیهای بالا بد نیستند، مشروط کردن احترام و ارزش خود، به آنها اشتباه است. ناآگاهی از ارزشمندی نامشروط باعث میشود افراد در معرض آسیبهای روانی و اجتماعی و اقدام به رفتارهای پرخطر قرار گیرند.
20 راهکار مفید ایجاد عزت نفس
- به نیازها و خواستههای خود توجه کنید. به چیزهایی که بدن، ذهن و قلبتان به شما میگویند گوش دهید.
- مراقب خود باشید. غذاهای سالم بخورید و از غذاهای بیارزش دوری کنید، ورزش کنید و فعالیتهای مفرح را در دستور کار خود قرار بدهید.
- برای کارهایی که از انجام آنها لذت میبرید وقت بگذارید. فهرستی از چیزهایی که شما را شاد میکند تهیه کنید و هر روز یکی از آنها را انجام دهید.
- کارهایی را که به تعویق انداختهاید انجام دهید. کشوی میز خود را تمیز کنید، رژیم بگیرید یا اینکه صورتحسابی را که نادیده گرفتهاید و به شما حس عدم موفقیت داده، پرداخت کنید.
- به خود پاداش بدهید. با دادن پاداشهای گهگاه، از خود به عنوان یک فرد بزرگ قدردانی کنید.
- برای بودن با افراد دیگر وقت بگذارید. افرادی که به شما حس خوبی درباره خودتان میدهند کسانی هستند که باعث شکوفایی عزت نفس شما میشوند. از کسانی که با شما بدرفتاری میکنند یا اینکه به شما حس بدی درباره خودتان میدهند دوری کنید.
- اشیایی را که دوست دارید، در معرض نمایش بگذارید. ممکن است شما اشیایی داشته باشید که موفقیتها، دوستیها، یا زمانهای خاصی را به شما یادآوری میکنند. آنها را در نزدیکی خود نگه دارید.
- در زمانهای خاص وعدههای غذایی را صرف کنید. آشفتگیهایی مانند تلویزیون را حذف کنید. بر لذت بردن از غذا همراه با دیگران یا به تنهایی تمرکز کنید.
- هر روز چیز جدیدی یاد بگیرید. از هر فرصتی برای یادگیری موضوع جدیدی استفاده کنید. این کار به شما حس بهتری در مورد خودتان میدهد و باعث بهرهوری بیشتر شما میشود.
- برای سایر افراد کار خوبی انجام دهید. هیچ چیزی عالیتر از کمک به فردی که نیازمند کمک است، به شما احساس خوبی در مورد خودتان نمیدهد.
- به ظاهرتان توجه کنید. آراستگی یکی از نخستین شاخصههای عزت نفس است. اگر لباستان را با دقت انتخاب و ظاهرتان را به خوبی مرتب کنید، در واقع، گام نخست را برداشتهاید. خوب و آراسته به نظر رسیدن، میتواند مقدمه دستیابی به عزت نفس باشد.
- فهرستی از رفتارهای مسئولانه خود تهیه کنید و هر از گاه به این فهرست مراجعه نمایید. آگاهی از اینکه رفتارهای شما مسئولانهاند یا نه، به شما کمک میکند رفتارهای خود را زیر نظر داشته باشید. این مهم است که خودتان به رفتارهای مسئولانهتان امتیاز بدهید و رفتارهای غیر مسئولانهتان را تغییر دهید.
- با خودتان دوست باشید و از سرگرمیهای لذتبخش بهره ببرید. هر ازگاه با خودتان خلوت کنید و افکار و احساسات خود را موشکافانه بازبینی کنید. کشف و پرورش یک استعداد نهفته یا پرداختن به یک سرگرمی جذاب میتواند زمینه مناسبی باشد برای این که باور کنید شما منحصربهفردید.
- احساسات خود را روی کاغذ بیاورید. نوشتن، راه خوبی برای مرور فراز و فرودهای زندگی است. نوشتن درباره احساساتتان به شما کمک میکند از احساسات ناخوشایندی مانند خشم، دلخوری و ناامیدی عبور کنید. مرور این دستنوشتهها میتواند به افزایش سطح خودآگاهیتان منجر شود.
- بودن در کنار اعضای خانواده را یکی از اولویتهایتان بدانید. در خانوادههای صمیمی و حمایتگر، همه اعضای خانواده، همدیگر را منحصر به فرد میدانند؛ مشوق همدیگرند و اگر یکی از اعضای خانواده با شکستی مواجه شود، سایرین به او کمک میکنند احساس یأس و ناامیدی نکند.
- همانقدر که دوست دارید دیگران به شما توجه کنند، خودتان به آنها توجه کنید. کمک کردن به دیگران باعث میشود احساس خودارزشمندی کنید.
- بگذارید دیگران بدانند چه چیزی باعث میشود شما احساس رضایت کنید. کشف این مسئله را به دیگران واگذار نکنید. صداقت در بیان احساسات و افکار، حائز اهمیت است.
- به دوستان و اعضای خانوادهتان کمک کنید به اهدافشان دست پیدا کنند و از آنها بخواهید به همین ترتیب از شما حمایت کنند. بهطور مثال، اگر خواهر شما نقاش است، حضور شما و سایر اعضای خانواده در نمایشگاههایی که از کارهایش برپا میکند، به معنای حمایت شما از اوست. به همین ترتیب، شما و سایر اعضای خانواده میتوانید از او بخواهید در فعالیتهایی که شما در آن شرکت دارید، حضور یابد.
- از دوستان و اعضای خانوادهتان بخواهید نمونههایی از رفتارهای شما را که گویای شخصیتتان بوده، بازگو کنند. این بازخورد میتواند به شما کمک کند به خودشناسی و خودکنترلی بیشتری برای انجام رفتارهای مسئولانه و پایبندی به ارزشهای فردی خود دست یابید.
- بیشتر ورزش کنید تا بیشتر احساس سلامت کنید. ورزش باعث ترشح موادی در جریان خون میشود که با ایجاد فعل و انفعالاتی در مغز باعث احساس نشاط و سلامت میشوند.
مهارت افزایش اعتماد به نفس
زمانی که کودک بتواند بدون توقع و انتظار از دیگران کاری را آغاز و بکوشد تا آن را به اتمام برساند، میگوییم « اعتماد به نفس» دارد. کودک از همان ابتدا که شروع به شناخت خود و محیط پیرامونش میکند، به قدرت و توانایی خود برای تسلط بر محیط و اطرافیان خود آگاه میشود. اعتماد به نفس از صفات برجسته غیرذاتی و اکتسابی انسان و یک ویژگی تحسین برانگیز و قابل ستایش است. همه میدانیم که ستایش مخصوص آن دسته از تواناییها است که فرد با سعی و تلاش خود آنها را به دست میآورد. باید بدانید اگر مدت طولانی به گونهای رفتار کرده باشید که اعتماد به نفس شما سرکوب شده باشد، باز میتوانید با تمرین و ممارست، بذر اعتماد به نفس را در وجودتان بکارید و بپرورانيد.
۴ تمرین کاربردی افزایش اعتماد به نفس
هر روز موارد زیر را برای افزایش اعتماد به نفس تمرین کنید تا از بروز مشکلاتی که ناشی از ضعف اعتماد به نفس شما است پیشگیری شود:
1. بهانه تراشی نکنید: شایعترین بهانهای که میتواند در برابر هر تغییر مثبتی آورده شود این است که من ذاتاً اینطور هستم یا من اینطور بزرگ شدهام. خیر، عذر شما پذیرفته نیست. خودتان را بپذیرید و از آنچه هستيد، شادمان باشید. اعتماد به نفس بالا به سلامت جسم و روح شما بستگی دارد. با جسم خود خوب رفتار کنید.
2. از خودتان به خوبی یاد کنید: جنبههای مثبت و منفی خود را در نظر بگیرید اما به جنبههای مثبت توجه بیشتری در قبال آن نقاط داشته باشید. اگر نقاط ضعفی دارید، مطمئناً قوتی نیز دارید. لیستی از نقاط قوت خود، حتی کوچکترین آنها را تهیه کنید.
3. بپذیرید که غیر از کارهای اشتباه قطعاً اعمال مثبت هم انجام میدهید: آنها را نیز به حساب بیاورید. همچنین به خاطر کوچکترین کار خوب، خودتان را تأیید و تشویق کنید. واژه ها و جملات منفی مانند « من همیشه شکست می خورم» و »آدم ضعیفی هستم» و « هیچ کاری از من بر نمی آید» را هرگز بر زبان نیاورید.
4. اگر کار اشتباهی انجام دادید: به جای سرزنش خود، عمل خود را سرزنش کنید. بهطور کلی اعمالتان را ارزیابی کنید نه کل وجودتان را. اشتباه، لازمهی انسانیت است اگرچه ناخوشایند باشد.
8 گام برای بهبود عزت نفس
- صحبتهای دیگران را در مورد ضعفتان، جدی نگیرید.
- همیشه تبسمی بر لب داشته باشید.
- هر نوع وابستگی، ضد اعتماد به نفس است. خود را تحت هیچ عنوان، به هیچ چیز و هیچ کس وابسته نکنید.
- در ابتدا هدفهای کوچکتر را انتخاب کنید تا بتوانید آسانتر به آنها برسید.
- عادت کنید نفس عمیق بکشید تا اکسیژن بیشتری به مغزتان برسانید.
- بدون توجه به موافقت یا مخالفت کردن دیگران، احساس واقعی خود را بیان کنید.
- هیچگاه خودتان را « ما» خطاب نکنید.
- توانایی ابراز وجود خاص کسانی است که اعتماد به نفس بالایی دارند. از همین حالا «نه» گفتن را تمرین کنید. البته در زمانی که با چیزی موافق نیستند، از تعارفات کلامی مانند « این لطف شما است»، « من قابل نیستم»، استفاده نکنید. به جای آن میتوانید از واژه »متشکرم» استفاده کنید.
به طورکلی، فردی که میخواهد به شخصیت مطلوبی دست یابد، باید رفتارهایش گویای ارزشهایش باشد. همه ما باید بهطور مرتب خصایل شخصیتی خود را بازبینی کنیم و ببینیم آیا رفتارهای ما گویای ارزشهای ما هست یا نه. اگر فردی در بازبینی رفتارهای خود متوجه شود که رفتارهایش بازتاب دهنده ارزشهایش نیست، باید در رفتارهای خود تجدید نظر کند. رفتار بر خلاف ارزشهای فردی مانع دستیابی به شخصیت مطلوب خواهد بود.
لازمه ارتقای عزت نفس، خودگویههای مسئولانه و ارزشمند است. خودگویههای منفی باید متوقف شوند، خودگویههای ما باید ما را به انجام رفتارهای مسئولانه تشویق و ترغیب کنند، این باعث میشود احساس خوبی درباره خودمان داشته باشیم. این کار میتواند زمینه ساز ارتقای عزت نفس باشد.
منبع:
راهنمای خودمراقبتی خانواده 3 (سبک زندگی سالم)، دکتر محمدکیاسالار،1399
نظرات شما
عالی است